Wenecja – podstawowe informacje

mapa wenecjaWenecja jest jednym z najpiękniejszych europejskich miast. Legenda głosi, że zakładając ją w 421 roku, ze strachu przed barbarzyńcami wybrano podmokłe tereny laguny, zamiast stałego lądu. Włożono wiele pracy, by na tej podmokłej ziemi można było stawiać budowle. Trzeba było też zabezpieczyć się przed morskimi przypływami i uregulować rzeki. Po upadku cesarstwa rzymskiego, państwo weneckie podlegało pod cesarstwo bizantyjskie, jednak zdołało utrzymać częściową niezależność. Pierwszego księcia weneckiego (doża) wybrano pod koniec VII wieku.  Dużą zaletą miasta było to, że leżało ono na skrzyżowaniu szlaków biegnących ze Wchodu na Zachód. Dzięki temu Wenecjanie stali się mistrzami sztuki szkutniczej i handlowali swoimi dziełami zarówno na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego, jak i w Azji i na Bliskim Wschodzie. Byli narodem kupców, przedsiębiorców i finansistów. Państwo było wielonarodowościowe: Włosi, Grecy, Słowianie, wielokulturowe jak i wieloreligijne. Bliskość Rzymu wymuszała posłuszeństwo wobec papieży, ale w Wenecji panowała wolność religijna. Z biegiem lat państwo weneckie bogaciło się, zdobywało coraz większą rolę w świecie i liczne zamorskie posiadłości oraz brało udział w wyprawach krzyżowych. Wenecja kontrolowała wybrzeża Adriatyku, Wyspy Egejskie, Kretę, Cypr, Korfu i inne wyspy. Podczas czwartej krucjaty, skierowanej przeciwko Konstantynopolowi, Wenecja zdobyła największą część swoich skarbów, a po upadku miasta Wenecjanie przechwycili porty i wyspy, co pozwoliło im przejąć kontrolę nad morskimi szlakami na Morze Czarne i dalej do przez Rosję do Chin. Były to najświetniejsze czasy państwa weneckiego, nazywanego Serenissimą – Najjaśniejszą Republiką.  Budowano piękne pałace i kościoły, a mieszkańcy żyli w luksusach. W kraju panował doża, który sprawował tą funkcję dożywotnio. Niestety przez zbytnie skupienie się na własnym bogactwie i wpływach, nie zauważył on coraz większej siły Turków osmańskich w Azji Mniejszej i basenie Morza Śródziemnego. Turcy w XV wieku podbili Konstantynopol, blokując tym samym szlaki handlowe na Wschód. Wieki XVI i XVII były dla państwa weneckiego powolnym upadkiem. Bogactwa topniały, a skarbiec zaczął świecić pustkami. Znaczenie Wenecji zaczęło słabnąć, choć do końca pozostała miastem łączącym Wschód z Zachodem, miastem sztuki i architektury. W XVIII wieku odbyła się abdykacja ostatniego doża i rozwiązanie Republiki. Miasto zostało zajęte przez Napoleona, a następnie przez Austrię. Pół wieku później władcy Austrii oddali Wenecję jednoczącemu się państwu włoskiemu.

Przez kilka stuleci Wenecja stanowiła jeden z głównych ośrodków kultury muzycznej w Europie. Dla Wenecjan wspaniałość sztuki stanowiła symbol potęgi miasta.

Wenecja to włoskie miasto położone na licznych wyspach Morza Adriatyckiego. Miasto najbardziej znane jest ze swojej historycznej części, znajdującej się na wodach morza i w całości wpisanej na listę dziedzictwa światowego UNESCO. To prawda, Wenecja to wyjątkowe miasto, nie ma w nim ulic, najbardziej popularnym środkiem transportu jest tzw. „tramwaj wodny”, przejażdzka którym jest nieodzwoną częścią zwiedzania tego pięknego miasta. Wenecja słynie ze swojej niepowtarzalnej architektury, w większości zbudowanej pomiędzy dwunastym a pietnastym wiekiem. Charakterystyczne są bogato ozdobione balkony zwisające nad wodnymi kanałami i połyskujące w refleksach odbijającego się od wody światła. Po centrum historyczym Wenecji można poruszać się jedynie pieszo lub drogą wodną, dopiero część Wenecji położona na stałym lądzie posiada normalne drogi i środki transportu, na stałym lądzie mieszka też większość Wenecjan – bo ponad 200.000 w porównaniu do 50.000 w starej, położonej na wodzie części miasta. Miasto otoczone jest przez Canal Grande, który ułożony w literę S przecina miasto i dzieli je na dwie części. Wzdłuż kanału powstało wiele pięknych budynków skierowanych frontem w stronę kanału, co sprawia, że rzeka wydaje się być zatłoczoną ulicą. Najbardziej znane budowle, których nie można przeoczyć płynąc wielkim kanałem to pałac Ca’d’oro (złoty dom) oraz kościół Santa Maria della Salute z 1681 roku. Inne warte zobaczenia zabytki Wenecji to Kościół San Giorgo Maggiore z przełomu XV i XVI wieku zbudowany na wysepce San Giorgio. Ca’Rezzonico to pałac barokowy ukończony w 1750 roku, w którym obecnie mieści się Muzeum Sztuki Weneckiej. Wielką atrakcją tonącego miasto jest Most Westchnień, mostek znajduje się nieopodal Ponte della Paglia, prowadzi on z budynku Pałacu Dożów do więzienia. Piękny widok z okna był ostatnim jaki oglądali prowadzeni tą zabudowaną konstrukcją na skazanie. Widok nawet dziś rodzi westchnienia, stąd jego nazwa, która została mu nadana jakiś czas po wybudowaniu w 1614 roku. Pałac Dożów to gotycki budynek, który zamieszkiwali władcy, a później rząd Wenecji. Pałac powstawał w paru podejściach od 814 roku po 1424. W środku pałacu znajduje się piękny renesansowy dziedziniec, który dzisiaj wraz z całym pałacem można zwiedziać, w środku mieści się bowiem Museo dell’Opera.

Muzyka w weneckich kościołach…
W bazylice św. Marka rozwinął się efektowny styl muzyki na kilka chórów. Na potrzeby uroczystych nabożeństw powstawały coraz to nowe msze, kantaty i oratoria. W latach 1613-67 “maestro di capella” w bazylice św. Marka był najwybitniejszy ówczesny kompozytor Claudio Monteverdi. Rozkwit muzyki w Wenecji związany był z instytucjami zwanymi konserwatoriami. Były to sierociñce organizowane przy kościołach, w których chłopców i dziewczęta kształcono w rozmaitych zawodach muzycznych. Jeden z najsławniejszym zatrudniał Antonio Vivaldiego.

Szkoła wenecka…
Terminem szkoła wenecka określa się styl muzyki tworzonej przez kompozytorów czynnych w Wenecji w latach od około 1550 do około 1610. Weneckie kompozycje polichóralne koñca XVI wieku należały do najbardziej znanych wydarzeñ muzycznych w Europie, a ich wpływ na praktykę muzyczną w innych krajach był ogromny. Innowacje wprowadzone przez szkołę wenecką w dużej mierze określają koniec renesansu w muzyce i początek baroku.
Były dwa ważne czynniki, które wpłynęły na powstanie szkoły weneckiej. Pierwszym i najważniejszym była architektura wspaniałej bazyliki św. Marka w Wenecji, z jej wyjątkowym wnętrzem z dwoma chórami muzycznymi położonymi naprzeciwko siebie. Z powodu obszerności wnętrza bazyliki konieczne było rozwinięcie stylu muzycznego wykorzystującego pogłos, zamiast próbującego z nim walczyć. W ten sposób powstał wenecki styl polichóralny, którego cechami charakterystycznymi były: rozwój stylu koncertującego, monumentalne utwory wokalno-instrumentalne o dużej obsadzie, z wyrazistymi partiami instrumentalnymi. Grupy chóralne oraz instrumentów muzycznych w jednych momentach współzawodniczące ze sobą, w innych współgrające, jednoczone były przez dźwięk organów.
Pierwszym kompozytorem, który słynął z wykorzystania tego efektu był Adrian Willaert, maestro di cappella bazyliki św. Marka od 1527 aż do śmierci w 1562. Gioseffo Zarlino, jeden z najbardziej wpływowych teoretyków muzyki swego czasu nazwał Willaerta “nowym Pitagorasem”. Wpływ Willaerta nie tylko jako kompozytora, ale również jako nauczyciela był głęboki.
Drugim czynnikiem, który miał wpływ na rozwój twórczości muzycznej był druk. Na początku XVI wieku Wenecja stała się ważnym centrum drukarstwa nut. Przybywali tu kompozytorzy z całej Europy aby czerpać korzyści z nowego wynalazku, który w tym czasie liczył zaledwie dziesięć lat. W Wenecji pojawiło się wielu twórców z północnej Europy (szczególnie Flamandowie i Francuzi), którzy mieli opiniê najbardziej utalentowanych w Europie.
Szczytem rozkwitu szkoły weneckiej były lata 80. XVI wieku, gdy Andrea Gabrieli ze swoim uczniem i bratankiem Giovannim Gabrielim stworzyli ogromną liczbę dzieł na wiele chórów, grup instrumentów dętych i smyczkowych i organy. Dzieła te były pierwszymi, które zawierały wskazówki wykonawcze dotyczące dynamiki i jednymi z pierwszych zawierających dokładną instrumentację. W tym czasie organistami w bazylice byli m. in. Claudio Merulo i Girolamo Diruta, których styl wykonawczy i dzieła teoretyczne miały wpływ na następne pokolenia muzyków w północnej Europie, osiągając kulminacjê w twórczości Jana Pieterszoona Sweelincka, Dietricha Buxtehudego i J. S. Bacha.
Okreslenie szkoła wenecka jest czasem używane w odróżnieniu od współczesnej jej szkoły rzymskiej, której muzyka miała inny charakter. Innymi ważnymi ośrodkami aktywnoœci muzycznej tego czasu we Włoszech były Florencja, Ferrara, Padwa, Mantua i Mediolan.

Główni przedstawiciele szkoły weneckiej:
Adrian Willaert (ok. 1490-1562)
Andrea Gabrieli (ok. 1510-1586)
Nicola Vicentino (1511-ok. 1576)
Cipriano de Rore (ok. 1515-1565)
Gioseffo Zarlino (1517-1590)
Costanzo Porta (ok. 1529-1601)
Claudio Merulo (1533-1604)
Girolamo Diruta (ok. 1554-po 1610)
Girolamo Dalla Casa (zm. 1601)
Giovanni Gabrieli (ok. 1555-1612)
Giovanni Croce (ok. 1557-1609)

Operowa stolica Europy…
W XVII wieku Wenecja uważana była za europejską “stolicę opery”. To właśnie w Wenecji narodziła się i rozkwitła opera jako rozrywka dostępna dla publicznoœci. W 1637 roku otwarto teatr (Teatro Cassiano) dostępny dla każdego, kto zapłacił za wstęp. Na przedstawienia nowych oper z udziałem najznakomitszych ówczesnych śpiewaków zjeżdżali się w karnawale entuzjaści tej sztuki z całej Europy. Była to atrakcja tak wielka, że u schyłku XVII wieku w Wenecji działało 16 teatrów operowych. Inscenizacje bywały bardzo spektakularne, co umożliwiało finansowe wspieranie teatrów przez najbogatszych wenecjan. Obliczono, że do koñca XVII wieku wystawiono tu około 360 dzieł, najczęściej komponowanych specjalnie dla weneckich oper.

Pod koniec XVIII wieku Wenecja utraciła znaczenie, ale nadal uważana była za jedno z trzech włoskich miast (obok Neapolu i Mediolanu) najważniejsze dla opery. Wystawiano tu dzieła najwybitniejszych kompozytorów. Tutaj premiery miały opery m.in. Giuseppe Verdiego. W XX wieku właśnie w Wenecji wystawiono jedyną operę Igora Strawiñskiego “Żywot rozpustnika”.

Festiwal Filmowy w Wenecji…
Festiwal Filmowy w Wenecji (wł. Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica) – międzynarodowy festiwal filmowy w Wenecji, uchodzi za najstarszą imprezę filmową na świecie. Pierwsza jego edycja odbyła się w 1932 r. Festiwal, wbrew pozorom nie odbywał się w Wenecji, tylko na wyspie Lido. Główną nagrodą wręczaną na festiwalu jest “Złoty Lew” (wł. Leone d’Oro).

Karnawał w Wenecji…
Karnawał – inaczej zapusty – okres zimowych balów, maskarad, pochodów i zabaw. Rozpoczyna się najczęściej w dniu Trzech Króli a koñczy w Środę Popielcową. Nazwa pochodzi od włoskiego carnevale, a słowo to zaczerpnięte z łaciny oznaczało pożegnanie mięsa, przed rozpoczynającym się Wielkim Postem. Inna etymologia tej nazwy, każe szukać jej źródeł w nazwie wozu który uczestniczył w procesji świątecznej ku czci bogini Izydy a później Dionizosa w starożytnym Rzymie. Karnawał wywodzi się z kultów płodności i z kultów agrarnych. Od głębokiej przeszłości utrzymywało się przekonanie, że im wyższe będą skoki, tym wyźej będzie rodziło zboże. Między innymi dlatego Karnawał jest tak ściśle związany z tañcami. W wielu krajach europejskich, zwłaszcza na wsiach praktykowano także tańce dookoła ogniska, najczęściej w formie koła.

Trochę inaczej niż karnawał w Rio wygląda karnawał w Wenecji. Rozpoczyna się on w drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia i trwa aż do balu na placu Św. Marka we wtorek przed Środą Popielcową. W tym czasie po ulicach przechadzają się ludzie przebrani w stroje karnawałowe. Są to zazwyczja stroje z XVII/XVIII wieku a nieodzowną ich częścią jest maska.

Festiwale, imprezy

• Kultura Sztuka Rozrywka
Największe i najciekawsze imprezy odbywają się w Wenecji latem, ale oczywiście i w inne pory roku jest co podziwiać. O aktualnych imprezach odbywających się w mieście informują uliczne plakaty i ogłoszenia w prasie.

Kalendarium imprez:

• Na przełomie lutego i marca, przez ostatnie 10 dni przed środą popielcową odbywają się w Wenecji carnevale, czyli po prostu karnawał! Tradycje dawnych balów przebierańców i wspólnej zabawy na ulicach są kontynuowane. Odbywają się w tym czasie różne spektakle i koncerty w całym mieście, bale kostiumowe w zabytkowych pałacach, zabawy przebierańców na placu Św. Marka oraz parada gondoli, połączona z pokazem fajerwerków. Dokładnych informacji o terminie karnawału dowiemy się w APT, na Piazza San Marco 71F

• Na przełomie marca i kwietnia, w czwartą niedzielę wielkiego postu odbywa się „So e Zo per I Ponti”, w tłumaczeniu: „Mostami w górę, mostami w dół”. To święto jest dobrą okazją do zwiedzenia weneckich bacaro, czyli miejscowych winiarni. Rano na placu Św. Marka należy wziąć mapę, a potem tylko po kolei zaznaczać odwiedzone winiarnie.

• 25 kwietnia odbywa się święto patrona miasta, czyli Festa di San Marco. Zaczyna się mszą świętą w bazylice Św. Marka, a następnie odbywają się wyścigi gondoli do wylotu Canal Grande.

• W niedzielę po święcie Wniebowstąpienia odbywa się Festa e Regata della Sensa, ku pamięci starych uroczystości zaślubin morza. Wieki temu doża wrzucał złoty pierścień do wody, a w obecnych latach burmistrz miasta wrzuca do wody laurowy wieniec. Następnie można podziwiać regaty gondoli.

• W pierwszą niedzielę po święcie Wniebowstąpienia nie możemy przegapić regat gondoli Vogalonga. Trasa prowadzi przez Cannaregio i Canal Grande i ma w sumie ponad 33 kilometry.

• W okolicach 29 czerwca odbywa się Festa di San Pietro, przy kościele San Pietro w Castello co jest odpowiednikiem naszych odpustów. Przez kilka dni można wieczorami jeść i bawić się do woli.

• W trzeci weekend lipca obchodzone jest Festa del Redentore, czyli Święto Zbawiciela. Kulminacją święta, które trwa cały tydzień, jest huczna nocna zabawa w sobotę. Basen Św. Marka jest wtedy wypełniony setkami łodzi z wenecjanami i winem, a wokół gromadzą się setki turystów, czekających na niesamowity pokaz fajerwerków.

• Na przełomie sierpnia i września trafimy na Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica, czyli Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Wenecji, który jest jedną z ważniejszych takich imprez na całym świecie. Nad Canal Grande organizowana jest w tym czasie zabawa, a pokazy filmów odbywają się w specjalnie wybudowanych kinach na Lido. Do Wenecji zjeżdżają się w tym czasie gwiazdy filmowe i sławni reżyserzy.

• W pierwszą niedzielę września natkniemy się na Historyczne Regaty, będące największą wodną imprezą w mieście. Rozpoczyna je parada zabytkowych łodzi na Canal Grande, ale gwoździem programu są wyścigi z wysokimi nagrodami.

• W dniu 21 listopada odbywa się Festa della Madonna della Salute, święto upamiętniające koniec zarazy z XVII wieku. Uroczysta procesja podąża z San Marco i po moście pontonowym zmierza do kościoła Salute, gdzie każdy uczestnik zapala świecę.