Muzeum archeologiczne w Heraklionie

Heraklion zabytkiIraklion (Heraklion) jest stolicą i największym miastem Krety. Muzeum znajdujące się przy placu Elefterias (plac Wolności) posiada najpełniejszy zbiór sztuki minojskiej świata. Znaleziska obejmują okres 5 tysięcy lat. Kolekcja jest zorganizowana chronologicznie. Zaleca się zwiedzić muzeum po raz pierwszy przed, a drugi raz po obejrzeniu terenu wykopalisk minojskich. Dokładne zapoznanie się ze zbiorami wymaga wielu dni; w razie braku czasu proponuje się zwiedzić tylko sale lll-VIII i XIV-XVI. Sale są oznaczone liczbami rzymskimi, gabloty liczbami arabskimi. Ekspozycje są stale wzbogacane o nowe znaleziska, tak że często dochodzi do zmian lub tworzenia nowych sal.

Parter
Sala I: okres neolitu (7000-2600 p.n.e.) i minojska kultura przedpałacowa (2600-2000 p.n.e.).
Filiżanka (ok. 1800 p.n.e.)
1/2. Neolityczna ceramika z Knossos z wyrytymi strukturami liniowymi oraz z domów poniżej centralnego dziedzińca Knossos; znaleziska z Faistos. 3. Ceramika z początku okresu przedpa-łacowego z grobu skalnego z Pirgos (tzw. styl Pirgos). Druga półka od dołu: malowane naczynia w tzw. stylu Agios-Onufrios.
4/5. Ceramika okresu przedpałacowego z okrągłych grobów kolo Lendas, częściowo w stylu Pirgos i Agios-Onufrios,
0 wyjątkowym bogactwie kształtów; ozdoby i posążki idoli (Lendas).
6. Ceramika tzw. stylu Vassiliki.
7. Mistrzowskie naczynia kamienne z grobów na wyspie Mochlos.
8. Ceramika z późnego okresu przedpałacowego z Vassiliki i Mochlos, z białymi
1 czerwonymi figurami na ciemnym tle (spirale, stylizowane ryby i in.).
9. Większe naczynia z okrągłych grobów z Messara (okres przedpałacowy). Wazy w stylu Barbotine.
10. Naczynia z minojskiej osady Paleka-stro (wschodnia Kreta); misa wotywna z trzodą prowadzoną przez pasterza; czterokołowy wózek, najwcześniejszy przykład wozu na kołach.
11. Tłoki pieczętne z kości słoniowej i steatytu z okrągłych grobów w Messara. Nr 1098: babilońska pieczęć Hammu-rabiego (ok. 1750 p.n.e.).
12/13. Naczynia kultowe z okrągłych grobów w Messara żeńskie idole z Messara; posążki z kości słoniowej z Agia Triada; narzędzie z obsydianu (z wyspy Milos).
14. Najwcześniejsze przykłady wyrobów z miedzi z Krety.
15. Naczynia kamienne z okrągłych grobów w Messara.
16. Naszyjniki i inne ozdoby z kryształu górskiego, karneolu, serpentynitu i in. z Messara, Lendas, Mochlos.
17. Wyroby złotnicze, złote kwiaty, bransolety i taśmy, którymi zamykano oczy zmarłych (Mochlos).
18. Tłoki pieczętne z centralnej i wschodniej Krety.
18a. Idole z Fourni; klejnoty.
Sala II: starszy okres pałacowy (2000-1700 p.n.e.). Starsze pałace z Knossos i Malia; sanktuaria na szczytach.
19. Najwcześniejsza ceramika i naczynia kultowe z Malia; częściowo w stylu Vas-siliki.
20. Dzbany wotywne z Gournes; żeński posążek z charakterystycznym szerokim uczesaniem; głowy i maski.
21. Figury wotywne męskich i żeńskich adorantów z sanktuariów szczytowych Kofinas i Traostalos; małe rzeźby zwierząt; naczynia na ofiary w postaci byków. Pitos ze szkieletem; sarkofag.
21 a. Przedmioty kultowe z sanktuariów szczytowych na Jouchtas, posążki wotywne.
21 b. Amulety i tłoki pieczętne z sanktuarium szczytowego na Jouchtas. 22/23. Ceramika w stylu Kamares z Knossos, m.in. wyjątkowo cienka „ceramika skorupek jajowych”.
24. Męskie i żeńskie terakoty wotywne z sanktuariów szczytowych Petsofas, Kalochorio i Jouchtas; trójkolumnowe sanktuarium z gołębiami, symbolizującymi bóstwo.
25. Mozaika miejska-fajansowe modele domów minojskich z Knossos; tabliczki gliniane i płytki ze znakami hieroglificz-nymi; sztylet z brązu ze złotą rękojeścią z Malia.
26. Ceramika z Malia i wschodniej Krety z ornamentalnie łączonymi dyskami.
27. Ceramika z Knossos, przeważnie w stylu Kamares; polichromowany dzban ze zdobieniem Barbotine.
28. Tłok pieczęciowy z nekropolii w Knossos i warsztatu pieczęciarskiego w Malia, częściowo z hieroglifami; amulety.
29. Wazy w stylu Kamares z Knossos, szczególnie piękny pitos z palmami.
Sala III: znaleziska ze starszego pałacu w Faistos (2000-1700 p.n.e.)
30. Wielobarwne wazy z Kamares, znalezione po raz pierwszy w tej miejscowości i nazwane tak od miejsca znalezienia.

Poniżej: pięknie dekorowana prasa do owoców.
31. Ceramika Kamares. Druga półka od góry: imitacja kamiennego naczynia, żyłki naniesione farbami.
32. Wazy Kamares o żywych kolorach. Dolna pólka: dzban ze wzorem muszlo-wym, wyciskanym w świeżej glinie.
33. Przeważnie wazy Kamares; kernos i kamienny cylindryczny ołtarz.
34. Wspaniałe wazy Kamares; szczególnie piękny dzban z podwójną białą spiralą i czerwonym wzorem piórowym. Górna pólka: naczynia kultowe w kształcie byków.
35. Wazy i naczynia.
36. Ryton w kształcie byka; kubek w ceramice skorupkowej.
37. Tłoki pieczęciowe z fragmentami pisma hieroglificznego i protoliniowego.
38. Ceramika Kamares różnych kształtów i wielkości; dzban z dekoracją palmową, stożkowe rytony ofiarne, ryton w kształcie kobiety.
39. Wielkie naczynia w doskonałym stanie, niektóre w stylu Barbotine.
40. Odciski pieczęci w glinie, przede wszystkim z przedstawieniami zwierząt (małpy, Iwy, pszczoły, ptaki).
41. Gliniany „dysk z Faistos”, jeden z największych skarbów tego muzeum. Dysk został znaleziony w r. 1908 w północno-wschodniej części pałacu i jest datowany na r. 1650 p.n.e. Dysk o grubości 2 cm i średnicy 16 cm, z wypalonej gliny, mieści 61 pól obrazowych rozdzielonych liniami i 45 różnych hieroglifów. Znaki pisma biegną od brzegu ku środkowi dysku; nie zostały jeszcze jednoznacznie odczytane.
42. Przedmioty kultowe z pałacu, wśród nich naczynie kamienne na owoce z wyrytymi gołębiami, zwiastującymi przybycie bogini.
43. Naczynia Kamares; misy na owoce, krater na wino z nałożonymi białymi kwiatami.
Sala IV: młodszy okres pałacowy (1700-1450 p.n.e.). Znaleziska z młodszych pałaców w Knossos, Faistos i Malia.
44. Wysokie, smukłe wazy z Knossos. Dolna półka: amfora z pismem liniowym A; środkowa półka: dwa puchary z pismem liniowym A wewnątrz.
45. Przede wszystkim smukłe „wazy liliowe” (tzw. styl Flora), wysokie amfory z białymi ornamentami liliowymi i kwiatowymi.
46. Przedmioty kultu węży: rury z przymocowanymi kubkami (kernoi, czyli pojemnik na węże); stół ofiarny z rowkami na cztery węże.
47. Przedmioty z brązu i gliny z Malia; gałka berta w kształcie topora z głową lamparta.
48. Kamienne i gliniane naczynia z prywatnych domów w okolicach Malia.
49. Wazy i inne wyroby ceramiczne (naczynia z napisami liniowymi A) z pałacu w Faistos.
50. Kultowe przedmioty fajansowe z podziemnych schowków centralnego sanktuarium w Knossos, m.in. dwie boginie węży (Minojczycy uważali węże za święte zwierzęta); obie boginie mają szerokie kloszowe spódnice i sznurowane gorsety odsłaniające piersi; wokół ramion owinięte są węże; mniejsza figurka trzyma dwa węże w dłoniach, na jej głowie siedzi pantera – jest uważana za boginię dzikich zwierząt. Cokół, na którym były ustawione posągi zdobiły pomalowane kolorowo muszle.
51. Ryton w kształcie głowy byka ze steatytu z małego pałacu Knossos. Prawa strona rytonu jest oryginalna, lewe oko, rogi i uszy zostały uzupełnione. Oczy wykonane są z kryształu górskiego i jaspisu, biały otwór pyska z muszli. Ryton napełniano przez otwór w karku, a opróżniano przez wargi.
52. Miecz królewski ze złoconą rękojeścią i gałką z kryształu górskiego z Malia; fragmenty naczyń.
53. Wyroby kowalskie z Knossos. 54/55. Wazy i inne znaleziska ze skarbca centralnego sanktuarium w Knossos.
56. „Skaczący na byku” z Knossos. Figurka akrobaty z kości słoniowej pokazana jest w chwili skoku przez byka. Po raz pierwszy człowiek został wyobrażony w swobodnym ruchu w przestrzeni.
57. Stolik do gry (Knossos) z wstawkami ze złota, srebra i kryształu górskiego wraz z pionkami do gry.
58. Przedmioty kultowe z sanktuarium o trzech kolumnach w Knossos, przeważnie rytony z alabastru, marmuru itp.
59. Naczynie kultowe w kształcie głowy lwicy z pałacu w Knossos.
Sala V: młodszy okres pałacowy, pałac w Knossos (1450-1380 p.n.e.).
60. Wazy tzw. stylu roślinnego (Flora).
61. Kamienne fryzy z płaskorzeźbionymi spiralami i rozetami; głowa byka.
62. Wyroby z porfiru (lampki olejne, ciężarki i in.); egipskie przedmioty, pokrywki naczyń na kosmetyki z alabastru z hieroglifami faraona Khyana.

63. Kamienny pitos, trójnożny stół ofiarny.
64. Różne naczynia ceramiczne.
65. Cenne zwierciadła z kamieni półszlachetnych.
66. Płaskie buteleczki na oliwę w kształcie mieszków.
67. Amfory o trzech uchwytach w stylu morskim; amfora ze stylizowaną ośmiornicą w stylu pałacowym.
68. Skorupy waz w stylach roślinnym, morskim i pałacowym.
69. Gliniane tabliczki z napisami liniowymi A; tabliczki z pismem liniowym B są niewątpliwie magazynowymi inwentarzami.
70. Ozdoby z jednego z grobów kolo Poroś i fragmenty drogi królewskiej w Knossos.
70a. Model domu minojskiego w Ar-chanes.
Sala VI: znaleziska z nekropolii wokół Knossos i Faistos (1450-1100 p.n.e.). 1
71. Znaleziska z okrągłego grobu z Ka-milari kolo Faistos; mężczyźni tańczący ku czci bóstwa lub zmarłego; model sanktuarium.
72. Naczynia kamienne i gliniane z grobu królewskiego w Isopata.
73. Naczynia kamienne i gliniane z grobów w Mavro Spilio i Zafer Papoura koło Knossos; szczególnie piękny terakotowy posążek matki z dzieckiem („Kourotro-fos”).
74/75. Dary grobowe.
75a. Szkielet konia (Archanes).
76/77. Wazy, naczynia i broń z grobów
z okolic Knossos; kubek z pozłoconym
brzegiem, złoty kubek i in.
78. Hełm z kłów dzika (regularnie przycięte i przewiercone kły dzika naszyte na skórę) z grobu w Zafer Papoura, lecz pochodzący z lądu stałego.
79. Naczynia kamienne i gliniane, częściowo zdobione podobiznami ptaków i ryb. 79a. Szkatułka z kości słoniowej z Kat-samba ze sceną schwytania byka.
80. Wielobarwny dzban kultowy z Katsamba, zaopatrzony w kolczaste brodawki.
81. Drobne znaleziska z kości słoniowej z grobów w Sellopoulo i Zafer Papoura oraz Katsamba; piękne wyroby złotnicze.
82. Naczynia kamienne i gliniane z Katsamba; alabastrowa amfora z kartuszem faraona egipskiego Tutmozisa III.
83. Wielkie amfory (pałac w Knossos).
84. Miecze, lance, sztylety, m.in. miecz z pozłoconą rękojeścią, na którym lew goni koziorożca.
85. Mykeński hełm z brązu.
86. Klejnoty z grobów królewskich koło Faistos.
87. Złote klejnoty z wielu grobów Krety: złota maska z Muliana (koło Sitia); kolczyki w kształcie głowy byka z Olus; złoty pierścień z wyobrażeniem zstępującej z niebios bogini, witanej przez kapłankę i tancerki.
88. Klejnoty z niedawno odkrytych grobów mykeńskich koło Archanes, m.in. złoty sygnet ze sceną żałobną koło świętego drzewa.
Sala VII: młodszy okres pałacowy (1700-1450 p.n.e.), znaleziska z rezydencji magnackich, willi i grot kultowych centralnej Krety.
89. Wazy i adoranci z brązu z Tilissos i Nirou Chani.
90. Naczynia kamienne i ceramiczne z Tilissos, Vatipetro i Amnissos.
91. Dwusieczne topory wotywne z Arka-lochori.
92. Adoranci z brązu, zwierzęta wotywne, dwusieczne topory i in. z groty Ida i jaskiń w Patsós i Skotino.
93. Dzbany, amfory i dwusieczne topory z Agia Triada.
94. Kultowa „waza kosiarzy” z Agia Triada, ryton z czarnego steatytu z mistrzowskim wyobrażeniem rzeźbiarskim: mężczyźni z widłami i sierpami powracają ze żniw, prowadzeni przez muzykanta grającego na sistrum (staroegipska grzechotka świątynna), w towarzystwie innych muzykantów i śpiewaków; jeden z mężczyzn zwraca się ku utykającemu sąsiadowi.
95. Słynny „puchar książęcy” z Agia Triada, stożkowy puchar ze steatytu z płaskorzeźbą: przed budynkiem stoi król lub książę z berłem w dłoni, do niego zwraca się mężczyzna w hełmie i z kultowym kropidłem; za nimi trzech mężczyzn z wielkimi skórami zwierząt.
96. Stożkowy steatytowy ryton z Agia Triada z czterema pasmami płaskorzeźb ze scenami atletycznymi: na górnym i dwóch dolnych walka na pięści, na pozostałym – akrobata przeskakujący nad głową byka.
97/98. Miecze z brązu i dwusieczne topory z groty kultowej w Arkalochóri; drobne znaleziska z Tilissos, Malia i in.
99. Miedziane talenty (jednostka monetarna) z Agia Triada o ciężarze 29 kg.
100. Pila do drewna i narzędzia z Agia Triada; krąg garncarski z Vathipetro.
101. Cenne klejnoty i przedmioty ze złota ze wszystkich części wyspy; słynne są „złote pszczoły” z grobu w Chrissolakos koło Malia (kopie do nabycia w każdym sklepie jubilerskim na Krecie).
102. Dary wotywne z brązu z Agia Triada; posążek kobiecy o wielu piersiach; alabastrowy model statku.
Sala VIII: znaleziska z pałacu w Kato Za-
kros. (1700-1450 p.n.e.).
103-108. Ceramika w stylu roślinnym,
naczynia kultowe i in.
109. Smukły ryton z kryształu górskiego;
waza została sklejona z wielu odłamków.
Uchwyt składa się z czternastu zielonka-
wych koralików z kryształu, nanizanych na drut z brązu; obwód zdobiony złoconym wieńcem koralików.
110. Znaleziska z r. 1901 z domów na stoku północnym, m.in. piękny ryton.
111. Ryton kultowy z szarozielonego kamienia ze śladami listków złota; na płaskorzeźbie pełne wyobrażenie minojskiego sanktuarium na szczycie; zdobiony dekoracją spiralną portal wejściowy, na którym siedzą parami cztery kozice. Po bokach portalu są otwory w ścianach z kultowymi rogami byków; wyżej unoszą się olbrzymie ptaki drapieżne.

112. Brązowy topór z wzorem w lilie, miecze i przedmioty użytkowe.
113. Wazy w stylu morskim, miedziane talenty, kły słoniowe (z Syrii?).
114. Kilka rytonów ze skarbców pałacowego sanktuarium.
115. Wielkie piły do drewna z brązu; obydwie blachy ze stylizowanymi kwiatami papirusu pochodzą zapewne z obudowy drzwi.
116. Kultowy ryton w kształcie głowy byka, podobny do rytonu z Knossos (gablota 51), lecz znacznie mniejszy.
117. Przedmioty kultowe i ozdoby: dwusieczne topory z kości słoniowej, małe motyle (symbol duszy?) i in.
118. Znakomite naczynia kultowe.
Sala IX: młodszy okres pałacowy (1700-1450 p.n.e.); znaleziska ze wschodniej Krety.
119/120. Ceramika, naczynia kamienne i drobne znaleziska z Palekastro; „butelka pielgrzyma” z polipami.
121. Ceramika i drobne wyroby z brązu z Gournia, m.in. dzban z uchwytem wyobrażającym polipa.
122. Znaleziska z wyspy Psira.

123. Dary wotywne: adoranci z terakoty, modele sanktuariów; gliniane wyobrażenia świętych żuków z sanktuarium na szczycie Piskokefalo.
124. Odciski pieczęci z Agia Triada, Kato Zakos, Tilissos i in., zwłaszcza godna uwagi pieczęć z boginią na szczycie, z dwoma Iwami po bokach; ponadto drobne znaleziska, dwie bardzo piękne figurki dzieci.
125. Palekastro: stoły ofiarne i ceramika w stylu morskim.
126. Gournia: wyroby z kamienia i gliny.